Lorem Ipsn gravida nibh vel velit auctor aliquet.Aenean sollicitudin, lorem quis bibendum auci elit consequat ipsutis sem nibh id elit

FOLLOW ME

TWITTER GPLUS FACEBOOK BEHANCE PINTEREST

COLLECTIE

Home  /  COLLECTIE

Het Allard Pierson (de Collecties van de Universiteit van Amsterdam) beheert een internationaal unieke circuscollectie, de grootste van Europa. De circuscollectie is samengesteld uit een aantal collecties van privé-personen – zoals verzamelaars Jaap Best, K.D. Hartmans en Herman Linssen – en instellingen – zoals Theater Instituut Nederland – die zich hebben toegelegd op het verzamelen van circuserfgoed. Het is een levende collectie die steeds wordt aangevuld met nieuw materiaal. Ook de komende jaren worden objecten gedigitaliseerd en ontsloten. Op deze website zijn enkele hoogtepunten uit de collecties te zien, maar voor onderzoekers, studenten en speciaal geïnteresseerden geven we hieronder weer waar de diverse collecties uit bestaan en hoe ze te benaderen zijn (zie de Circusonderzoeksgids hieronder). Op die manier is al het materiaal vindbaar opengesteld voor onderzoek.

De Circusonderzoeksgids
handleiding voor onderzoekers

Met deze gids, gericht op onderzoekers en studenten, maken wij u wegwijs in de verschillende catalogi, collecties en archieven waarover de circuscollectie is verspreid, om u te helpen vinden, ontdekken en onderzoeken. In deze gids vindt u meer over:

  1. De catalogus van de Theatercollectie
  2. De circusdatabank van Herman Linssen
  3. De catalogus van de Universiteit van Amsterdam
  4. De databank Collecties en archieven van de Bijzondere Collecties
  5. Raadpleging en inlichtingen
  6. Andere online bronnen
  7. Enkele publicaties over het circus

 

Foto: omslag onderzoeksgids (download bij klikken)

 

De collectie Best

Jaap Best (1912–2002) werd al op zevenjarige leeftijd door het circus ‘aangestoken’, toen de circussen Wilhelm Hagenbeck en Corty-Althoff zijn woonplaats Alkmaar bezochten. Vanaf die tijd raakte hij in de ban van het circus en probeerde hij zoveel mogelijk voorstellingen te zien en hun reclame- uitingen te verzamelen. In 1947 was hij zelf werkzaam in het circus, eerst als administratief medewerker, later als directiesecretaris van Circus Karel Strassburger. In de jaren zestig van de vorige eeuw was hij als administrateur verbonden aan Circus Carola Williams-Althoff, de Wiener Eisrevue, Circus Harry Belli en de Berliner Eisrevue. Vanuit al deze functies wist hij een zeer omvangrijke circuscollectie aan te leggen, die in Nederland zijn gelijke niet kende. Zijn verzameling kreeg een internationale allure toen hij in 1964 het rijke archief van de Duitse acrobaat en circuscollectioneur Erdwin Schirmer kon overnemen, voornamelijk bestaande uit de schitterende affiches van Adolph Friedländer. Met  3516 kleurenlitho’s van deze Hamburgse drukker is dit de meest omvangrijke collectie ter wereld.

Na het overlijden van Jaap Best gaf zijn weduwe de collectie in beheer aan Teylers Museum in Haarlem. Het bestuur van de stichting Jaap Best droeg vervolgens in 2016 de collectie over aan de Bijzondere Collecties. De collectie omvat 7300 affiches, 7900 foto’s en prentbriefkaarten, 400 prenten en gravures, 4000 programma’s, 2000 tijdschriften en vakbladen, 600 boeken, knipsels en circusparafernalia zoals puzzels en kalenders. Het materiaal is ontsloten in de catalogus van de Theatercollectie en voor een belangrijk deel gedigitaliseerd.

Datering: 1883–2002.

Klik HIER om de catalogus van de Theatercollectie te zien.

Jaap Best werkt aan zijn collectie.
Foto: archief van De Piste.

De collectie Linssen

H.J.J. (Herman) Linssen heeft zijn gehele beroepsleven als notaris te Weert gewoond en gewerkt. Van jongs af aan koesterde hij een grote interesse in het circus en heeft hij een verzameling rond dit thema opgebouwd. Het belang van deze collectie wordt in binnen- en buitenland erkend. Uit de collectie Linssen worden geregeld illustraties voor historische circuspublicaties en voor tentoonstellingen in binnen- en buitenland geleverd. De collectie bestaat uit 3000 boeken, 12.500 circusprogramma’s, 33.000 affiches, 50.000 foto’s, dia’s en prentbriefkaarten. Daarnaast bevat de collectie tijdschriften op het gebied van het circus en het amusementsbedrijf sinds 1945, plakboeken met knipsels, 1300 prenten, reclamedrukwerk, toegangskaarten, strooibiljetten en postpapier van diverse circusondernemingen. Voorts is er een deelcollectie Letellier over roofdierendressuur en is er correspondentie van Herman Linssen met Jaap Best, een andere belangrijke verzamelaar op dit gebied, uit de jaren 1963 tot 2002. Het materiaal is ontsloten in de catalogus van de Theatercollectie en voor een belangrijk deel gedigitaliseerd. Datering: 1765–2010, omvang: 50 meter.

Klik HIER om de catalogus van de Theatercollectie te zien.

Video: Herman Linssen en zijn circuscollectie

 

De collectie affiches van Adolph Friedländer

In de Hamburgse wijk St. Pauli begon Adolph Friedländer (1851-1904) in 1872 een drukkerij. Dit bedrijf zou in de loop der jaren uitgroeien tot de grootste lithografische drukkerij voor circussen, kermisattracties, variété’s en individuele artiesten. Het grootste aantal van deze affiches, de zogenoemde Friedländers, zijn afkomstig uit de collectie Best.

Na de dood van Adolph Friedländer werd het bedrijf voortgezet door zijn zonen, Ludwig en Max-Otto. De laatste was zo enthousiast over het circus dat hij het Circus Busch theater kocht in Hamburg. Onder de naam Circus Maxo organiseerde hij circusvoorstellingen, ook in Nederland.

Na de machtsovername van Hitler in 1933 braken voor de Joodse familie Friedländer moeilijke tijden aan. De drukkerij werd nog 2 jaar na 1933 door de nationaal socialistische regering gedoogd, maar in 1935 werd het laatste affiche gedrukt en sloot de drukkerij haar deuren.

Voor het ontwerpen van een affiche werden vaak verschillende, in een bepaald onderwerp (dieren, landschappen, menselijke figuren, kleding, typografie) gespecialiseerde vakmensen aangetrokken. Bekende tekenaars van dieren waren bijvoorbeeld Christian Bettels en Wilhelm Eigener; Henry Schultz was een bekende tekenaar van menselijke figuren.

De genummerde exemplaren zijn tevens te herkennen aan het monogram van de drukkerij in de rechter benedenhoek.

De meeste affiches van Friedländer zijn afkomstig uit de collectie Best. In totaal zijn er nu, uit de collectie Best en de collectie Linssen, ruim 4000 affiches van Friedländer in de circuscollectie.

Klik HIER om àlle Affiches van Friedländer te zien.

De collectie Baudert

Heinz Baudert (1915–2003) heeft zich gedurende zijn loopbaan als fotograaf ontwikkeld tot een prominent chroniqueur van het (internationale) circusleven. In de jaren 1950 verkocht hij zijn winkel in damesmode om zich geheel te kunnen wijden aan de fotografie. Zijn 6×6-camera zorgde voor een reeks herkenbare en iconische beelden uit de wereld van het circus. Diverse tentoonstellingen brachten zijn fotokunst bij een breed publiek onder de aandacht, onder meer in het Stedelijk Museum te Amsterdam.

De collectie bestaat uit foto’s en negatieven van het circusleven. Het materiaal is ontsloten in de catalogus van de Theatercollectie (zie boven) en voor een belangrijk deel gedigitaliseerd.

Datering: 1940–1980 (merendeel: 1950–1980), omvang: 1750 items.

Klik HIER om àlle foto’s van Baudert te zien.

De collectie Hartmans

Kornelis Dirk Hartmans (1906–1963) verzamelde in zijn vrije tijd boeken en ander materiaal over het circus in brede zin, met een accent op kinder- en jeugdliteratuur met circus als onderwerp. Van 1949 tot 1961 was hij actief als bestuurslid van de Club van Circusvrienden en van 1950 tot 1962 als redacteur van het tijdschrift De Piste. Uit dien hoofde bouwde hij een fijnmazig netwerk op van contacten in de Nederlandse en internationale circuswereld. De circuscollectie die K.D. Hartmans bij zijn overlijden in 1963 aan de Universiteitsbibliotheek Amsterdam naliet, bestaat, behalve uit 3300 boeken en brochures, uit een verzameling affiches, programma’s, foto’s en ander materiaal over het circus. De zelfstandige publicaties zijn opgenomen in de catalogus van de Universiteit van Amsterdam.

Klik HIER om de catalogus van de Universiteit van Amsterdam te zien.

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close